معرفی کتاب: هنر سیر و سفر اثر آلن دوباتن
کتابی که به جای معرفی مقاصد، به فلسفه سفر می‌پردازد و به ما یادآوری می‌کند که چرا و چگونه باید سفر کنیم.
چرا سفر می‌کنیم؟ فراتر از کاتالوگ‌های تبلیغاتی
آلن دوباتن در کتاب درخشان خود، «هنر سیر و سفر» (The Art of Travel)، با ظرافتی فیلسوفانه دست روی پرسشی می‌گذارد که معمولاً در هیاهوی برنامه‌ریزی تعطیلات فراموش می‌شود: چرا ما سفر می‌کنیم و چرا مقاصد رؤیایی‌مان همیشه آن‌گونه که در عکس‌ها به نظر می‌رسند، ما را راضی نمی‌کنند؟
دوباتن به جای آنکه فهرستی از دیدنی‌ها و رستوران‌های برتر را ردیف کند، دست خواننده را می‌گیرد و او را به هم‌صحبتی با بزرگ‌ترین نویسندگان، نقاشان و متفکران تاریخ دعوت می‌کند؛ از شارل بودلر و گوستاو فلوبر گرفته تا ویلیام وردزورث و ادوارد هاپر. او نشان می‌دهد که بزرگ‌ترین چالش سفر، خودِ ما هستیم: ما تمام اضطراب‌ها، دغدغه‌ها و بی‌قراری‌های روزمره‌مان را در چمدان می‌گذاریم و با خود به زیباترین سواحل و کوهستان‌ها می‌بریم.
شکاف میان تخیل و واقعیت سفر
یکی از درخشان‌ترین فصل‌های کتاب به بررسی حس ناامیدی پنهانی اختصاص دارد که اغلب مسافران در بدو ورود به مقصد تجربه می‌کنند. دوباتن توضیح می‌دهد که عکس‌های گردشگری و کارت‌پستال‌ها، تنها گزیده‌ای پالایش‌شده از واقعیت هستند؛ در تصاویر تبلیغاتی اثری از خستگی ترافیک، بوی تند روغن ماشین‌ها، صف‌های طولانی و گرمای کلافه‌کننده هوا نیست.
«اگر ما در بازگشت از سفر می‌گوییم به ما خوش گذشت، شاید به این دلیل است که حافظه انسان همانند یک تدوین‌گر ماهر، فقط زیباترین و معنادارترین فریم‌ها را نگه می‌دارد و سختی‌ها را دور می‌ریزد.»
دوباتن با یادآوری شخصیت «دو اسنت» در رمان هویسمانس، به ما نشان می‌دهد که تخیل اغلب از واقعیت بی‌نقص‌تر است، اما این به معنای بیهودگی سفر نیست؛ بلکه هشداری است تا از تحمیل انتظارات ماورایی به مقصد دست برداریم و زیبایی‌های واقعی و زمینی را پذیرا باشیم.
هنر دیدن با راهنمایی جان راسکین
در فصلی تحسین‌برانگیز، دوباتن به آموزه‌های «جان راسکین»، منتقد هنری و فیلسوف سده نوزدهم، اشاره می‌کند. راسکین معتقد بود بیشتر مسافران زیبایی‌های طبیعی را نمی‌بینند، بلکه تنها به سرعت از کنارشان رد می‌شوند و دوربین‌هایشان را به سمت آن نشانه می‌روند تا صرفاً مدرکی از حضورشان ثبت کنند.
راسکین پیشنهاد می‌کرد که حتی اگر طراحی بلد نیستید، در سفر یک دفترچه بردارید و بکوشید طرحی از یک شاخه درخت، طاق یک پل تاریخی یا امواج آب بکشید. طراحی کردن به ما می‌آموزد که چگونه به خطوط، سایه‌روشن‌ها، جنس مواد و تناسبات توجه کنیم. این تمرکز عمیق، تصویری را در ذهن ما حک می‌کند که هیچ حسگری در دوربین تلفن همراه قادر به ضبط آن نیست.
درک عظمت در برابر کوهستان‌ها (مفهوم والا یا Sublime)
هنگامی که در برابر دیواره‌های صخره‌ای سترگ البرز، دره‌های البرق یا سکوت کویر لوت می‌ایستیم، چه احساسی به ما دست می‌دهد؟ دوباتن با رجوع به نظریات ادموند برک در باب «والا» (Sublime)، توضیح می‌دهد که قرار گرفتن در برابر پدیده‌هایی که بسیار بزرگ‌تر، قدرتمندتر و دیرپاتر از انسان هستند، در کمال تعجب موجب آرامش روانی می‌شود. این عظمت به ما یادآوری می‌کند که مشکلات شخصی، رقابت‌های اداری و نگرانی‌های روزمره‌مان در مقیاس کهکشان چقدر خرد و ناچیزند.
چگونه با خواندن این کتاب بهتر سفر کنیم؟
«هنر سیر و سفر» خواننده را متقاعد می‌سازد که کیفیت تجربه سفر به تعداد کیلومترهایی که طی می‌کنیم بستگی ندارد، بلکه به زاویه دید و گشودگی حواس ما وابسته است. دوباتن به ما می‌آموزد:
- قبل از عکاسی، چند دقیقه با چشمان غیرمسلح منظره را تماشا کنیم و جزئیات نور را بسنجیم.
- برای روزهای تعطیل برنامه‌های به شدت فشرده نچینیم؛ ساعاتی را برای پرسه زدن بی‌مقصد خالی بگذاریم.
- گاهی در نزدیک‌ترین پارک یا کوچه محله خود قدم بزنیم و به گونه‌ای به آن نگاه کنیم که گویی یک جهانگرد کنجکاو در سرزمینی بیگانه‌ایم.
کتاب آلن دوباتن مانیفستی است برای تمام کسانی که به دنبال سفری عمیق‌تر، انسانی‌تر و پرمعناتر هستند.